Weer teken (en vlooien) op natuurlijke wijze

Het tekenseizoen is alweer flink aan de gang. Sterker nog, dit jaar met de zachte winter vond ik al een teek op me in januari. Dat moet een record zijn. Voor mij is de keuze even eenvoudig als vervelend. Er zijn hier zo veel teken dat ik de honden wel móét beschermen. Op een erge dag haal ik nameliijk zo tientallen teken van één van de honden.

De meeste middelen tegen teken zijn echter giftig, slecht voor de omgeving en kunnen allerlei nare bijwerkingen hebben. Aan de andere kant staan allerlei enge ziektes die met name teken kunnen overbrengen. Met het warmer wordende klimaat moeten we straks ook rekening houden met de ziektes die vooral door zandvliegen worden overgedragen.

Veel mensen zijn (terecht) huiverig voor de middelen tegen teken en vlooien. De werkzaamheid is dan weliswaar bewezen, maar niemand geeft zijn of haar hond graag vergif. Is het een noodzakelijk kwaad of zijn er alternatieven? Een veel genoemd alternatief zijn middelen op basis van essentiële oliën. Ik kom maar met de deur in huis vallen. Deze middelen hebben nog niet bewezen net zo goed te werken als de synthetische gifstoffen. Het is in mijn ogen dan niet zozeer een alternatief, maar een derde optie naast het niet behandelen of het behandelen met gif.

De afgelopen tijd ben ik de onderzoeken ingedoken en heb ik het kaf van het koren proberen te scheiden als het gaat om natuurlijke middelen. Ik ben diverse recepten tegengekomen op basis van oliën. Één daar van is het onderstaande recept van Essential Animals. De gebruikte oliën in dat recept zijn onderzocht in verschillende onderzoeken. Op dit moment kan ik geen eigen ervaring delen. De belangrijkste reden is dat onze honden al een middel hebben gehad tegen teken die nog een poos werkzaam is.

Het recept

Let op, dit is niet mijn eigen recept. Ik heb het gekopieerd en vertaald van  www.essentialanimals.com. Omdat het originele artikel in het Engels is geschreven, heb ik het stuk vertaald en herschreven. De link naar het originele artikel vind je onderaan dit artikel.

Met dit recept maak je een concentraat van 500ml. Voeg een lepel concentraat toe aan 100ml gedestilleerd water of hydrosol (rozenwater etc) naar keuze en wrijf of spray het door de vacht. Na 2 a 3 dagen herhalen.

Essentiële oliën

  • 30 druppels Geranium (Pelargonium graveolens)
  • 20 druppels Eucalyptus (Eucalyptus radiata)
  • 5 druppels Patchouli (Pogostomen-cablin)
  • 30 druppels cederhout (Cedrus deodara of Atlantica)

Overige ingrediënten

  • 100 ml neemolie (Azadirachta Indica)
  • 100 ml ongeparfumeerde gel op waterbasis (aloë vera werkt goed)
  • 250-350 ml / 8-12 fl oz Citroengras (Cymbopogon citratus) hydrosol

Voeg de etherische oliën toe aan de neemolie, meng door de aloë vera-gel en roer langzaam het hydrosol (of gedestilleerd water) erdoor om zo tot 500ml te komen. Schud goed en bewaar op een koele, donkere plaats.

Eigen gedachten

Er is inmiddels flink wat onderzoek bekend over de werking van verschillende essentiële oliën als het gaat om teken en vlooien te weren. Omdat het natuurlijke oliën zijn, heerst bij veel mensen de gedachte dat het daarom onschuldig is. Dat is niet helemaal terecht. Planten maken de werkzame stoffen aan om zo niet gegeten te worden door insecten (teken zijn overigens geen insecten, want ze hebben 8 pootjes) en andere beestjes. Zelfs bij het grote publiek bekende stoffen als cafeïne en nicotine worden door planten aangemaakt om precies die reden. De olie die gemaakt wordt van deze planten is sterk geconcentreerd. Een klein flesje olie kan dus al snel een grote hoeveelheid werkzame stoffen bevatten.

Studies naar het gebruik van geranium-olie en eucalyptus-olie op schapen laten zien dat het net zo effectief kan zijn als de synthetische middelen als het gaat om het weren van teken. Van eucalyptus, citroengras en neem is bekend dat teken en vlooien het mijden. Ik denk daarom dat het zeker een heleboel teken- en vlooienbeten kan schelen.

Waar ik de grootste twijfels bij heb is de werktijd. In het artikel van Essential Oils wordt 2 a 3 dagen genoemd. Daarnaast zal het geen teken doden, iets wat de chemische middelen wel doen. Wanneer je een teek verwijdert binnen 24 uur is de kans op besmetting heel erg klein, omdat teken niet direct ziektes doorgeven. Een chemisch middel heeft het voordeel dat het niet erg is wanneer je een teek over het hoofd ziet, want de teek is binnen deze 24 uur dood.

Een werkzaamheid van een paar dagen is een heel stuk korter dan de 3-4 maanden bescherming die sommige chemische middelen bieden. Die laatsten zijn dan weer zo giftig dat je hond er nog net geen licht van gaat geven. Een seresto-band bevat bijvoorbeeld zoveel Imidacloprid dat het ongeveer 1 miljard bijen doodt. De haren van je hond zijn zo giftig dat wanneer ze in een vogelnest terechtkomen, de kuikens sterven.

Het is overigens een misverstand dat bandjes en spot-ons slechts de vacht van de hond behandelen. De melk van een zogende teef is bijvoorbeeld zo giftig dat de pups via de melk ook beschermd zijn. Tot slot kan de urine van je hond bij wijze van spreken verkocht worden als een pesticide voor de landbouw. Er is weliswaar onderzoek gedaan naar de veiligheid van deze middelen, maar deze zijn allemaal gebaseerd op enkele maanden gebruik, terwijl er van je verwacht wordt dat je je hond een hele leven lang behandeld.

De NVWA die de voedselveiligheid voor mensen onderzoekt, stelt dat zelfs kleine hoeveelheden van deze stoffen kan leiden tot neurologische schade, zenuwschade, een verstoorde hormoonhuishouding en ga zo maar door. Wanneer deze stoffen in ons voedsel terechtkomt dan wordt het direct uit de handel genomen. Maar blijkbaar zijn dit allemaal acceptabele bijwerkingen voor honden en is het prima dat wij ook zelf deze stoffen via de hond binnenkrijgen.

Kortom er zijn een boel afwegingen die je als hondenbaasje moet maken. Ik hoop zelf de komende tijd meer onderzoek te verzamelen. Het meeste onderzoek dat ik tot nu toe heb kunnen vinden zit verstopt achter paywalls. Omdat ik niet meer verbonden ben aan een universiteit is het lastig om de volledige teksten te bemachtigen zonder één van m’n organen te verkopen (ja, zo duur is het soms om één artikel te lezen). Maar, met een beetje doorzettingsvermogen moet het allemaal goed komen.

Artikelen

My Favourite Summer Essential Oils for Horses & Dogs – Essential Animals (het originele artikel)

Bioactivity-guided Investigation of Geranium Essential Oils as Natural Tick Repellents – PubMed

The Garden Jungle: or Gardening to Save the Planet by Dave Goulson (boek)